Yirmi motif

Bir taş aynı anda iki şeye saldırır ve yalnızca biri kurtarılabilir.

At ünlü çatalcıdır, çünkü başka hiçbir taşın aynı biçimde örtmediği kareleri döver; ama çatal atan her şeydir: iki hafif taşa değen bir piyon, kaleye ve boştaki file değen bir vezir, oyun sonunda iki piyonun arasına giren bir şah. Sınav “iki şeye mi saldırıyorum” değil, “ikisi de kaçabiliyor mu”dur.

Bir taş kımıldayamaz, çünkü arkasında daha değerli bir şey duruyor.

Arkada şah varsa mutlaktır — kımıldamak kuraldışıdır, yalnızca kötü değil. Arkada vezir ya da kale varsa görecelidir; kımıldamak kuraldır ve sadece malzemeye mal olur. Devam kazanır: bağlanmış taş, örtemeyen taştır; üzerine daha çok saldırgan yığın ya da ona piyonla vurun.

Bağlamanın tersi: değerli taş önde durur ve kımıldamak zorundadır.

Kale, fil ya da vezirle bir hat boyunca şah çekin; şah yana adım atar atmaz arkasında duran sizindir. Şişler bağlamalardan daha seyrektir, çünkü değerlisi önde olacak biçimde iki taşın zaten aynı hatta olmasını gerektirir — bu yüzden çoğunlukla bir şah, şahı oraya zorladıktan sonra belirirler.

Bir taşı kaldırmak, arkasındakinin saldırısını açığa çıkarır.

Farkla satrançtaki en güçlü taktik, çünkü çekilen taş kendi işini yapmakta serbestken açığa çıkan saldırı işi görür. Tek hamleyle iki tehdit doğar ve hiçbiri çekilen taşı almakla yanıtlanmaz.

Açığa çıkan saldırı bir şahtır, bu yüzden rakibin başka bir şeye vakti yoktur.

Arkadaki taşın şah çektiği bir açma saldırısı. Çekilen taş ne yaparsa yapsın — vezir alsın, mat karesine gitsin, kendini alınmaya bıraksın — yanıtın önce şahla ilgilenmesi gerekir, dolayısıyla bu bedavaya olur.

İki taş aynı anda şah çeker, bu yüzden şah kımıldamak zorundadır. Örtmek yok, almak yok.

Karşısında tam olarak tek tür kurallı yanıt bulunan tek taktik. Şah çekenlerden birini almak diğerini bırakır; bir hattı kapatmak diğerini açık bırakır. Bu yüzden çifte şah, olanaksız görünen matlar üretir — savunanın her şahı ayrı ayrı durduracak beş yolu olabilir ve ikisini birden durduracak hiçbiri olmayabilir.

Bir savunucuyu yaptığı işten uzaklaşmaya zorlayın.

Bir taş bir mat karesini, bir son sırayı ya da başka bir taşı tutuyordur. Daha çok değer verdiği bir şeye saldırın ya da yalnızca geri almak zorunda olduğu bir şeyi alın; verdiği örtü de onunla birlikte gider. Feda, geri alan taşın artık neyi örtmediğini fark edene dek çoğu zaman saçma görünür.

Bir taşı — genellikle şahı — vurulabileceği bir kareye çekin.

Rakibin almak zorunda olduğu bir feda; malzeme kazanmak için değil, bir taşı ölümcül biçimde yerleştirmek için oynanır: çatal karesine sürüklenen bir şah, kaleyle aynı hatta çekilen bir vezir. Malzeme bir hamle sonra faiziyle geri gelir.

Kendi taşınızı kendi saldırınızın yolundan çekin.

Hat ya da kare doğrudur, üzerinde kendi adamınız durur. Hat açma onu tempoyla kaldırır — genellikle şah ya da alışla, ki yol açılırken rakip yeniden dizilmeye vakit bulamasın.

Bir savunucuyla savunduğu şey arasındaki hattı kesin.

Bir taşı — çoğu zaman feda edilmiş — kaleyle gözettiği karenin tam arasına koyun. Savunucu hâlâ tahtadadır, kuramda hâlâ savunur ve artık yapamaz. Seyrek ve görülmesi en güç desenlerden biri, çünkü araya giren taş genellikle hata gibi durur.

Bir taş, sonradan işgal edeceği hat boyunca başka bir taşın içinden işler.

Kendi taşını düşman taşının içinden savunan ya da içinden saldıran bir kale. Henüz hiçbir şey olmaz; önemli olan, aradaki taş kalktığında ya da alındığında ne olacağıdır. Bir röntgeni görmek, çoğu zaman “malzeme kaybettiren” bir alışın malzeme kaybettirmemesini sağlayan şeydir.

Aradaki hamle: geri almadan önce daha zorlayıcı bir şey yapın.

Almanca “Zwischenzug”dan gelir ve hesaplanmış bir varyantın yanlış çıkmasının en sık tek nedenidir. Bir geri alış beklersiniz; onun yerine bir şah ya da daha büyük bir tehdit gelir ve geri alış gerçekleştiğinde konum değişmiştir. Bir dizi zorunlu göründüğü her seferde bir tane arayın.

Hamle yapma zorunluluğunun kendisi sorundur.

Her kurallı hamle konumu kötüleştirir ve pas geçmek yasaktır. Öncelikle bir oyun sonu fikridir — piyon oyun sonlarını o belirler — ve “muhalefetin” önemli olmasının nedenidir: ilk yana çekilmek zorunda kalan kareyi verir. Satrançta hamle hakkının yük olduğu neredeyse tek durum.

Kendi piyonlarınca kapatılmış bir şah birinci sırada mat olur.

Rok yapmış ve piyonlara dokunmamış oyuncular arasındaki en sık mat. Tahtada mat olarak seyrek belirir — malzeme kazandıran bir tehdit olarak belirir, çünkü her savunma hamlesinin sırayı örtmeyi sürdürmesi gerekir. Bütün saptırma taktikleri ailesi, o örtüyü kaldırmak için vardır.

Bir at, kendi taşlarının kapattığı bir şahı mat eder.

Philidor mirasının sonu: g8’de vezir fedası, kale geri alır, f7’deki at mat eder ve şah kendi adamlarıyla çevrilidir. Gerçek partilerde seyrektir ve yine de bilmeye değer, çünkü sizi köşeye bakıp kaçış karelerini saymaya iten şey bu desendir.

Bir şey yalnızca korumasızdır ve alınabilir.

Gösterişli değil, ama bu listedeki her şeyden daha çok parti belirler. 1800 altındaki yenilgilerin çoğu, birinin gözden kaçırdığı bedava taşı öbürünün almasıdır. Bunu iyileştiren alışkanlık, her hamleden önce neyin boşta durduğunu — iki renkte de — denetlemektir.

Bir taşın güvenli karesi yoktur ve rahat rahat avlanabilir.

Genellikle bırakması gereken bir piyonu alan bir fil ya da yağmaya çıkmış bir at. Taktik tek bir darbe değil, bir boğmadır: kareleri birer birer alın, taş fedaya gerek kalmadan düşer.

Kazandıran hamle ne şahtır, ne alıştır, ne de tehdit.

Güçlü oyuncuların başkalarının kaçırdığı kombinezonları bulmasının nedeni. Zorunlu bir dizinin ardından yanıt, son kaçış karesini alan alçakgönüllü bir hamledir ve yalnızca şah ile alışları hesaplayan için görünmezdir. Bir konum kazanılmış görünüyor ve zorlayıcı hiçbir şey işe yaramıyorsa, sessiz olanı arayın.

Malzemeden daha değerli bir şey için malzeme verin.

Zaman, hatlar, kareler ya da düşman şahının konumu. Gerçek feda bir bahis değildir; somut bir sonu olan bir hesaptır. İşleyen bir fedayı işlemeyenden ayıran şey neredeyse her zaman, savunan taşların zamanında dönüp dönemeyeceğidir.

Terfiye yakın bir piyon, her taşın ne ettiğini değiştirir.

Yedinci sıradaki piyon piyon değildir; bir şeyin gözetmesi gereken bir vezirdir ve o şey artık serbest değildir. Oyun sonu taktiklerinin çoğu gerçekte, bir piyonu durdurmakla başka herhangi bir şey yapmak arasındaki gerilimle ilgilidir.